Φτιάχνουμε Χριστόψωμο (Έθιμα + Βίντεο)

 
“Χριστόψωμο, κουλούρα: Ψωμί που έχει τις ρίζες του στους εορταστικούς άρτους και τις αναίμακτες θυσίες της αρχαιότητας οι οποίες μέσω της αναλογικής μαγείας προσπαθούσαν να επηρεάσουν την καλή πορεία της χρονιάς.

Θεωρείται λοιπόν μεγάλης σημασίας. Γι’ αυτό είτε είναι ένα σκέτο ψωμί είτε έχει μυρωδικά ή είναι ένα γλυκό ψωμί με βούτυρο ή ελαιόλαδο, ξύσματα εσπεριδοειδών, μπαχαρικά κ.α., πάντα παρασκευάζεται με τα καλύτερα υλικά και ζυμώνεται με προσοχή.

Τα Χριστούγεννα στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό

Το 378, για πρώτη φορά, γιορτάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη ως αυτοτελής γιορτή

Το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων αντικατέστησε πιθανότατα αρχαιοελληνικές ή ρωμαϊκές γιορτές, όπως τα Σατουρνάλια, τα Κρόνια κ.ά., συνδεδεμένες με τις χειμερινές τροπές του ήλιου (το χειμερινό ηλιοστάσιο στις 22 Δεκεμβρίου).:

Πιρπιρούνα - Αναβίωση του εθίμου από γηγενείς Μακεδόνες

 
Το Έθιμο της Πιρπιρούνας (Ντούντουλο) στο Άδενδρο.  

Ένα άλλο έθιμο πού έχει σχέση με την ανομβρία ονομάζεται «Πιρπιρούνα ή Ντούντουλος».  

Σε περιόδους ανομβρίας, μια ομάδα παιδιών γύριζε στα σπίτια έχοντας ανάμεσά τους ένα κορίτσι, αλλού αγόρι, συνήθως ορφανό και φτωχό, σκεπασμένο με κλαδιά και φύλλα. Καθώς γυρίζουν τα παιδιά τραγουδούν:

Αδενδριώτικα 2013 - Καλαντάρι ~ Χοροί & τραγούδια για τους μήνες (Βίντεο)

Την Κυριακή 7 Ιουλίου ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Αδένδρου "Η Πρόοδος" παρουσίασε μουσικοχορευτική παράσταση με την ονομασία "Καλαντάρι".

Πρόκειται για τραγούδια, χορούς & δρώμενα που υπήρχανε στο Άδενδρο και τη γύρω περιοχή, τα οποία συντρόφευαν τους κατοίκους του (γηγενείς και πρόσφυγες), ανά τους μήνες, κατά τη διάρκεια ενός έτους.

Ιστορικό & πολιτιστικό ενδιαφέρον έχουν οι πληροφορίες που δίνονται από την αφηγήτρια. Καλύπτονται όλες οι εκφάνσεις της ζωής, οι θρησκευτικές εορτές και παρουσιάζονται χοροί από:

Άδενδρο... Χρόνια και ζαμάνια (Βίντεο)

Την Κυριακή 8 Ιουλίου 2012 έλαβε χώρα η μουσικοχορευτική παράσταση "Άδενδρο... Χρόνια και ζαμάνια".

Χορευτικά τμήματα του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου "Η Πρόοδος", παρουσίασαν χορούς που συνόδευαν τα Έθιμα των γηγενών "εντόπιων" Μακεδόνων, καθώς επίσης και τους χορούς και τα πολιτιστικά δρώμενα των προσφύγων, που "μπόλιασαν" ανά περιόδους τον πληθυσμό του Αδένδρου.

Ρουγκάτσια στο Άδενδρο ~ Βίντεο και φωτογραφίες

Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, αναβιώσε ένα από τα ωραιότερα και παλιότερα έθιμα των Χριστουγέννων, τα "Ρουγκάτσια", που τελείται στα χωριά του Ρουμλουκιού.

Οι Λαζαρίνες στο Άδενδρο

Την παραμονή του Λαζάρου, κορίτσια, που ονομάζονται Λαζαρίνες , μαζεύουν λουλούδια με τα οποία στολίζουν ένα καλαθάκι. Την ημέρα της εορτής, φορώντας τοπικές ενδυμασίες και κρατώντας το καλαθάκι τους , πηγαίνουν σε όλα τα σπίτια του χωριού , τραγουδώντας τα κάλαντα του Λαζάρου.

ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα βάγια
ήρθε η Κυριακή που τρων τα ψάρια.

Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι
ήρθε η μάνα σου από την Πόλη
σου ’φερε χαρτί και κομπολόι (καλαμάρι)
γράψε Θόδωρε γράψε Δημήτρη
γράψε Λεμόνα και κυπαρίσσι
οι κοτούλες σας αυγά γεννούνε
δώστε μας και μας κανα αυγουλάκι
να χαρούμε κι εμείς λιγάκι.

Το Λάζαρο-το Λάζαρο
τ’ αυγό το καλαθάκι
το καλαθάκι θέλει αυγό
κι τσέπες μας κακόσες.

Εμείς εδώ δεν ήρθαμε
να φάμε και να πιούμε
αλλά σας αγαπήσαμε
κι ήρθαμε να σας δούμε.
Και του χρόνου.

Παραδοσιακά έθιμα των Χριστουγέννων ~ Ρουγκάτσια

Ένα από τα ωραιότερα και παλιότερα έθιμα των Χριστουγέννων, που τελείται ως και σήμερα στα χωριά του Ρουμλουκιού είναι τα "Ρουγκάτσια". Το έθιμο αυτό συναντιέται και σε άλλες περιοχές του Βορειοελλαδικού χώρου, της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας, δηλώνοντας τις μεταμφιέσεις ανδρών κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου και την περιοδεία τους σε κοντινές πολιτείες και χωριά. Οι μεταμφιέσεις αυτές αλλού παίρνουν την μορφή ζώων (αρκούδα, λύκος, τράγος, καμήλα) και αλλού φορούν ρούχα οπλισμένων αντρών, όπως στο Ρουμλούκι. Τα Ρουγκάτσια αναφέρονται σε άλλες περιοχές ως Αρουγκουτσιάρια, Λουγκατσιάρια, Ρουγκουτσιάρια.

Υπάρχουν πολλές ερμηνείες για την προέλευση της λέξης "ρουγκάτσια". Η πιο έγκυρη ίσως άποψη μελετητών αναφέρει ότι η λέξη ρουγκάτσια προέρχεται από τη λατινική "rogatio", που σημαίνει ζήτηση (erogatio = απονομή, διανομή). Τα ρουγκάτσια στην ουσία είναι αυτοί που ζητάνε. Η απαρχή του εθίμου αυτού ανάγεται στα πρωτοβυζαντινά χρόνια. Στη Βυζαντινή περίοδο ανέθεταν τη φύλαξη ορισμένων περιοχών σε μισθοφόρους, οι οποίοι περιόδευαν μία φορά το χρόνο στην περιοχή που προστάτευαν και συνέλλεγαν τη ρόγα, το συμφωνημένο ετήσιο μισθό τους από τους κατοίκους της. Αυτή η συνήθεια διατηρήθηκε και κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας από τους αρματολούς.

Στα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας, όταν δεν υπήρχε πια η ανάγκη για διατήρηση μισθοφόρων στρατιωτών, οι κάτοικοι ενός χωριού με τη σύμφωνη γνώμη της εκκλησίας αναπαράστησε το έθιμο με τα ρουγκάτσια, δηλαδή την παλιά συνήθεια των μισθοφόρων να συγκεντρώνουν χρήματα, που αυτή τη φορά συγκεντρώνονταν για τις ανάγκες της εκκλησίας του χωριού, του σχολείου και γενικότερα της κοινότητας.
 
Τα ρουγκάτσια ήταν μία παρέα από δέκα - δεκαπέντε παλικάρια, ντυμένα με φουστανέλες και τσαρούχια και οπλισμένα με σιδερένια σπαθιά και αργότερα ξύλινα, που περιόδευαν χορεύοντας από σπίτι σε σπίτι σε όλα τα χωριά του κάμπου μέχρι και τη Νάουσα και μάζευαν χρήματα και γεννήματα (δημητριακά), δηλαδή "βακούφι" για την εκκλησιαστική επιτροπή του χωριού τους.

Τα πιο ψηλά και γεροδεμένα παλικάρια του χωριού διαλέγονταν για να γίνουν "ρουγκατσιαροί ή ρουγκατσιαραίοι ή ρουγκατσιάρηδες". Οι τρεις καλύτεροι από αυτούς γίνονταν "καπεταναραίοι", δηλαδή οι αρχηγοί της ομάδας. Έπειτα, αφού επιλέγονταν οι ρουγκατσιάρηδες και οι αρχηγοί τους, έπρεπε να μάθουν τέσσερις συνεχόμενους χορούς που χόρευαν κατά τη περιοδεία τους στα χωριά με τη συνοδεία ζουρνάδων, νταουλιών και καμιά φορά πίπιζας. Όλοι μαζί οι τέσσερις αυτοί χοροί ονομάζονταν "ρουγκατσιάρικος".

Πηγές: Ι. Δ. Μοσχόπουλος, Γ. Μελίκης, Ρουμλουκιώτικα σημειώματα 1980 – 1988

Έθιμα του Αδένδρου & της ευρύτερης περιοχής

Πατώντας στον σύνδεσμο που υπάρχει παρακάτω,  μπορείτε να κατεβάσετε σε αρχείο pdf & από την ιστοσελίδα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, πραγματεία για Έθιμα της περιοχής, όπως Ρουγκάτσια, Τζαμάλα, Γάμος κ.ά.,  από τον Ι. Ξάνθo, που τα έζησε από κοντά, όντας δάσκαλος στην Βραχιά.




Ειδικά για το έθιμο του Γάμου, δίδονται πολλές & σπάνιες λεπτομέρειες.



Κατεβάστε από εδώ.


Για να μπορείτε να διαβάσετε τα περιεχόμενά του, θα πρέπει να εγκαταστήσετε μία εφαρμογή (ένα πρόγραμμα δηλαδή) που να ανοίγει αρχεία pdf. Προτεινόμενο είναι το adobe acrobat reader, το οποίο κατεβάζετε δωρεάν από εδώ...

http://get.adobe.com/reader/